Đến tận mùa xuân năm 1987, lão Mạch - ông chủ của cửa hàng băng hình ở con phố Đông Môn khu La Hồ, Thẩm Quyến vẫn thường kể với người khác về Mặc “thọt” - người bạn khởi nghiệp cùng với mình. Hồi đó, ông muốn sửa sang lại cửa hàng nhỏ ven đường của mình để chuẩn bị bán băng hình, chủ yếu là bán buôn bán lẻ băng ghi âm các ca khúc thịnh hành thời đó.
Khác với nhiều người ngoại tỉnh tới Thẩm Quyến để tìm chân trời mới, lão Mạch là người Thẩm Quyến chính gốc. Lão được sinh ra, lớn lên, đi học và trưởng thành đều ở trên con phố này. Vợ lão mang thai, về sau xét nghiệm ra đứa trẻ mắc dị tật tim bẩm sinh thì lúc đó cái thai đã được hơn sáu tháng, nếu phá thai sẽ rất nguy hiểm tới tính mạng người mẹ. Bác sĩ nói hãy thử mạo hiểm một lần, đánh cược với ông trời sinh đứa trẻ ra, biết đâu cả hai mẹ con được bình an. Cuối cùng, đứa trẻ cũng chào đời, nhưng vợ lão thì từ đó bị bệnh liệt giường. Lão Mạch cũng coi như đó là cái số của lão, đành dựa vào cửa hàng nhỏ này mưu sinh cho qua ngày đoạn tháng. Trong cuộc đời này, gia đình nào mà không có chuyện phiền lòng, nhưng người ta vẫn sống cả đấy thôi.
Thế nhưng chỉ sau một đêm, thôn chài nhỏ bé này bỗng dưng trở thành “trận tuyến” đầu tiên của công cuộc cải cách mở cửa toàn quốc, huyện Bảo An bỗng trở thành thành phố Thẩm Quyến. Những người đào vàng từ khắp cả nước đua nhau tới đây như nước triều dâng. Nơi nơi ngổn ngang gạch gỗ. Thôn chài nhỏ bé biến thành công trường xây dựng khổng lồ. Người dân địa phương thi nhau sửa sang lại cửa nhà, không phải để tự kinh doanh mà cho người ngoại tỉnh tới thuê. Trước đây, chỉ chạy sang Hồng Kông mới kiếm được nhiều tiền, nhưng bây giờ hình như ở Thẩm Quyến này đâu đâu cũng có vàng, chỉ cần khom lưng là dễ dàng nhặt được.
Nhà cửa của lão Mạch đã sẵn, chỉ tiếc là sức khỏe của vợ lão không tốt nên lão không muốn cho quá nhiều người ngoại tỉnh đến thuê. Lão Mạch bèn nảy ra sáng kiến mở một cửa hàng nho nhỏ. Lão muốn mở một cửa hàng băng hình, vừa có thể kiếm tiền ngay trước cửa nhà, vừa có thời gian chăm sóc vợ con. Hơn một năm trôi qua, việc làm ăn ngày càng phát đạt, lão cần một trợ lí giúp lão coi sóc cửa hàng. Thông báo tìm người đã treo được ba ngày mà chẳng ai ngó ngàng tới. Những người trẻ tuổi thường chỉ thích tới công trường hoặc công xưởng làm thuê, tuy vất vả nhưng kiếm được nhiều tiền. Đến ngày thứ tư, một chàng trai họ Mặc - mà từ ấy ông gọi là Mặc “thọt” tim tới cửa hàng ông.
Lão Mạch ban đầu còn tưởng anh là du khách, bỡi anh nom thân hình cao ráo, dáng vẻ thư sinh, nho nhã, làn da hơi rám nắng như thể vừa bị ánh mặt trời chói chang của phương Nam thiêu đốt. Lão không ngờ anh lại chỉ vào tờ thông báo và hỏi: “Ông chủ, ở đây có cần tìm thêm người nữa không?”
Lão Mạch nhìn đi nhìn lại cũng không thấy anh ta giống người bán băng, liền hỏi lại: “Anh biết trông cửa hàng không?”
Anh cười nhạt nói: “Năm 1978 tôi đã từng đi bán băng nhạc Đặng Lệ Quân”.
Lão Mạch nghe giọng, đoán anh cũng là người từng trải. Đằng nào cửa hàng của lão cũng đang cần người nên liền giữ anh lại. Lão bao toàn bộ chỗ ăn ở, nhưng tiền lương rất thấp và phải thử việc trong ba ngày. Ngay ngày đầu tiên, lão đã phát hiện ra chàng trai trẻ này có thiên phú kinh doanh, làm việc lanh lợi, đầu óc minh mẫn, tính toán tỉ mỉ. Khiếm khuyết duy nhất là chân trái của anh ta không được linh hoạt lắm, mỗi lần khiêng thùng hàng đều nghiêng nghiêng ngả ngả, khiến người ta nơm nớp lo sợ cả người lẫn hàng ngã sẽ lăn ra đất. Thế nhưng, anh chưa bao giờ làm rơi thùng hàng, một chiếc băng cũng chưa từng bán sót. Lão Mạch thoạt tiên cho rằng chân anh bị trẹo, không bao lâu sau sẽ khỏi. Tới tận khi phát tháng lương đầu tiên cho người thanh niên tên Mặc Trì này, khi lão vô tình hỏi tại sao chân anh mãi không khỏi thì mới nhận được câu trả lời đại khái rằng: “Lúc nhỏ, chân có vấn đề, sẽ không bao giờ lành lại được”. Lão Mạch không khỏi cảm thấy tiếc thay cho một cậu thanh niên tướng mạo đường đường thế kia.
Từ đó, lão Mạch không thể rời xa chàng trợ thủ đắc lực này. Vợ lão quanh năm ốm đau nằm trên giường, con trai nhỏ mới vào lốp Một, việc gì cũng đến tay lão lo liệu. Không chỉ giúp lão Mạch quản lí cửa hàng đâu ra đấy, mà nhân phẩm của Mặc Trì cũng khiến lão vô cùng yên tâm. Không lâu sau, đến những việc như nhập hàng, thu nợ lão cũng giao hết cho Mặc Trì xử lí.
Buổi sáng, Mặc Trì cầm “tờ giấy thông hành đặc biệt” tới phố Trung Anh chuyên bán buôn băng hình. Buổi tối, đám thanh niên làm thuê gần đó thích tới cửa hàng ngắm nghía, Mặc Trì vẫn mở cửa và giới thiệu cho họ những ca khúc thịnh hành nhất thời đó. Ai ai cũng hài lòng về anh. Cuối cùng, lão Mạch cũng được rảnh rang thật sự. Sáng sớm, sau khi làm bữa sáng phục vụ vợ xong, lão lại đưa con tới trường. Chiều tối, lão lại đến trường đón nó về, tiện đường mua thức ăn nấu bữa tối. Việc làm ăn của cửa hàng không những không bị ảnh hưởng mà còn mỗi ngày một phát đạt. Hồi đó, ở phố Đông Môn, người ta có thói quen dựa vào đặc điểm của người khác để đặt biệt hiệu. Tỉ như, lão Mạch béo khỏe thì người ta gọi là “Mạch béo”, cậu giúp việc ở cửa tiệm bên cạnh là người Sơn Đông nên được gọi là “Tiểu Sơn Đông”. Còn Mặc Trì bị thọt chân, thế là cái tên “Mặc thọt” dần dần được lan truyền rộng rãi.
Trước đây, lão Mạch không được ăn học, ông cũng cho rằng, tuy phần lớn biệt danh không lấy gì làm hay ho nhưng lúc gọi cũng cảm thấy rất thân mật, thế là cũng hùa theo người khác, gọi Mặc Trì là Mặc “thọt”.
Từ khi tới đây, ánh mắt Mặc Trì chưa bao giờ để lộ tâm trạng. Ông chủ dặn gì anh đều toàn tâm toàn ý làm theo. Anh trầm tĩnh, ít nói, điềm nhiên như không, nên chẳng ai hay biết rằng người thanh niên luôn mang nụ cười nhàn nhạt trên môi ấy lại chất chứa trong lòng mình bao nỗi đau khổ, cũng chẳng ai hay biết anh đang nghĩ ngợi điều gì.
Lão Mạch phát hiện, Mặc Trì không giống như những người giúp việc ở các cửa hàng xung quanh. Đám ấy thường thích tụm năm tụm bảy, uống rượu và tán gái. Tất cả những hoạt động đó Mặc Trì đều không tham gia. Sau khi đóng cửa hàng, anh thường đi dạo loanh quanh gần đó, có lúc rất muộn mới quay về “kí túc” (thật ra là gác hai nhà lão Mạch).
Vào giữa mùa hè, mưa bão liên tiếp, cái chân đau của Mặc Trì càng giở chứng. Lúc di chuyển lên gác, chân anh tê cứng lại, gần như không thể cử động được, phải bám vào tay vịn mới có thể lên được. Anh còn bị nhiễm phong hàn, ho hắng suốt ngày đêm. Vốn cho rằng, phong hàn cảm mạo chỉ là chuyện vặt vãnh với cánh đàn ông, lão Mạch cũng không mấy để tâm đến. Nhưng người vợ bị bệnh liệt giường của lão lại nhắc nhở: “Em thấy cậu giúp việc mới ho hắng mấy ngày nay mãi không khỏi. Một thân một mình ra ngoài kiếm sống không dễ dàng gì. Anh hãy mua cho cậu ấy ít thuốc”. Ra ngoài lão Mạch là ông chủ, còn trong nhà lại rất nghe lời vợ. Lão liền tới hiệu thuô"c mua mấy vỉ thuốc thương hàn rồi mang lên gác cho Mặc Trì.
Vừa lên tới nơi, lão đã cảm thấy xót ruột. Căn gác nhỏ vừa chật chội lại u ám. Mặc Trì đang nằm nghiêng, dựa đầu vào thành giường, vừa ho khan vừa đọc sách. Chiếc giường đơn nhỏ bé bên trên chất không biết bao nhiêu là sách. Mặc Trì nằm lọt thỏm giữa những chồng sách cao ngất, trông càng đáng thương. Bát mì nơi đầu giường chỉ mới được động tới chừng một hai thìa. Sau khi nhìn kĩ một hồi, lão bỗng hoảng hồn. Một chiếc chân giả vừa dài vừa thẳng được đặt ngay trước giường, còn một bên tay của Mặc Trì vô thức đặt lên vị trí vốn phải là cái chân trái ấy.
Thấy lão Mạch đi tới, Mặc Trì vội nhổm dậy chào hỏi. Thấy ông chủ đứng ngẩn người ở đó, Mặc Trì mới chợt nhớ ra mình đã gỡ một bên chân giả xuống. Mặt anh trắng bệch ra, thẫn thờ một lúc lâu anh mới lên tiếng: “Xin lỗi... ông chủ”.
Lão Mạch hoàn toàn hiểu ra sự việc, chả trách chân trái của anh ta lúc nào cũng run rẩy, hóa ra đó là chân giả. Bảo sao anh ta không đến công trường hay công xưởng tìm việc.
Khuôn mặt Mặc Trì lộ vẻ ái ngại, song dần dần lại chuyển sang thản nhiên. Anh nói: “Từ nhỏ tôi đã như thế này, nhưng khi đeo chân giả vào cũng không thua kém gì người bình thường, chắc chắn sẽ không để ảnh hưởng tới công việc đâu”.
Gia đình vô"n không cao sang gì, lão Mạch cũng đặc biệt có thể thông cảm cho hoàn cảnh của người khác. Lão vội nói: “Tôi biết, nhưng chân như thế mà ở trên gác thì vất vả cho cậu quá. Từ ngày mai, cậu cứ xuống nhà dưới, ở chung với Đông Tử”. Đông Tử là con trai của lão Mạch, năm nay lên bảy tuổi.
“Không cần đâu. Tôi ở đây rất tiện”, Mặc Trì vội nói.
“Cậu không cần phải khách khí với tôi”, lão rộng rãi trả lời.
“Ông chủ cũng không cần khách khí với tôi, chuyện lên xuống tầng với tôi dễ dàng lắm”. Mặc Trì chậm rãi nói, ánh mắt hiện ra vẻ cương quyết không thể lay chuyển. Thấy không thể thuyết phục được anh, lão Mạch đành phải bỏ ý định đó. Lão hiếu kì với cuốn sách Mặc Trì đang đọc, bên trong đặc kín những chữ là chữ như một bầy kiến. Lão mở bìa sách ra rồi đọc: “Anh ngữ đại học, giáo trình của trường Phát thanh Truyền thông”.
“Cậu đang học đại học à?”, lão kinh ngạc hỏi. Người ta đến Thẩm Quyến để kiếm tiền còn chàng trai trẻ này lại đến đây để học đại học.
Mặc Trì khẽ gật đầu. Chính vào giây phút đó, lão đã cảm nhận được rằng, cậu thanh niên này không phải người tầm thường. Lão cũng mơ hồ hiểu ra, cửa hiệu băng hình bé nhỏ của mình không thể trở thành nơi dừng chân dài lâu của chàng trai đó.
Về phía Mặc Trì, anh thấy rất an tâm với việc làm trong tiệm băng hình của lão Mạch. Có một lần, anh nói với lão, bây giờ người ta đang đua nhau học tiếng Anh để xuất ngoại, nếu không xuất ngoại thì cũng bắt đầu thi vào Đại học Truyền thông, nhân cơ hội này bán băng học tiếng Anh chắc chắn sẽ lãi to. Lão Mạch bắt đầu để ý những người xung quanh, thấy Mặc Trì nói có lí, liền bảo anh nhập một số" băng như “Hứa Quốc Chương Anh ngữ” hay “Chín trăm câu Anh ngữ” về. Kết quả là lượng tiêu thụ lớn tới bất ngờ, có thể sánh ngang với băng nhạc Đặng Lệ Quân ngày xừa.
Một thời gian sau, Mặc Trì lại nói với lão Mạch, ngoài việc bán băng hình, cửa hàng còn có thể bán thêm máy thu âm, vừa chứng tỏ được đẳng cấp, lại kiếm thêm được lợi nhuận. Lão Mạch nghe theo, kết quả là chỉ mấy ngày sau, tất cả thanh niên làm thuê ở khu vực xung quanh đều biết tiếng cửa hàng băng hình của lão vừa lớn vừa chuyên nghiệp, mua hàng ở đó thì khỏi cần lo lắng về chất lượng. Ngày nào, khách hàng cũng nườm nượp ra vào.
Nửa năm trôi qua, Mặc Trì lại nói, đã có nhiều người mua được máy ghi hình từ Hồng Kông. Bây giờ, nếu bắt đầu kinh doanh mảng băng ghi hình thì chắc chắn sẽ kiếm lời lớn. Lần này, lão Mạch thấy đôi chút do dự. Lão lập luận rằng, người ta nếu muốn xem băng hình thì có thể ra quán, làm gì có ai dám bỏ ra cả số tiền lớn mua băng hình về xem chứ. Hơn nữa, những cửa hàng khác cũng đều chưa thấy động tĩnh gì. Mặc Trì nói, có người mua máy ghi hình tất sẽ có người mua băng ghi hình, đợi đến khi các cửa hàng khác bắt đầu bán thì lợi nhuận của chúng ta chắc chắn sẽ bị giảm đi nhiều phần. Lão Mạch do dự một hồi lâu, cuối cùng cũng quyết định để Mặc Trì thử nghiệm. Với lần thử nghiệm đó, Mạch Kí Âm Tượng của họ đã trở thành cửa hàng đầu tiên ở Thẩm Quyến bán băng ghi hình.
Doanh thu của cửa hàng tiếp tục tăng nhanh, thế nên lão Mạch quyết định tăng lương cho
